Τι είναι η σεισμική τράπεζα που θα εγκατασταθεί στο “Κέντρο τεκμηρίωσης και πληροφόρησης ηφαιστείου Σαντορίνης”;

Από τον Κώστα Παπαζάχο, Καθηγητή Γεωφυσικής ΑΠΘ και Πρόεδρο του ΙΜΠΗΣ

Εδώ και λίγες ημέρες ανακοινώθηκε από τον Δήμο Θήρας η ένταξη ενός πρωτοποριακού για τη Σαντορίνη έργου εναλλακτικού τουρισμού, πολιτισμού και εκπαίδευσης. Το έργο αυτό θα δημιουργήσει στο δημοτικό νεοκλασικό κτήριο της Έξω Γωνιάς το νέο “Κέντρο τεκμηρίωσης και πληροφόρησης ηφαιστείου Σαντορίνης”, με χρηματοδότηση της Περιφέρειας Ν. Αιγαίου.

Όταν με τη συνεργασία του Δρ. Ηφαιστειολόγου Γιώργου Βουγιουκαλάκη (πλέον ομότιμου Δημότη Θήρας), του Ομ. Καθηγητή Σπύρου Παυλίδη και του Δρ. Μάρκου Βαξεβανόπουλου διαμορφώναμε την πρόταση υποβολής, με την αμέριστη συμπαράσταση του Δήμου Θήρας και του προσωπικού του, θεωρήσαμε απαραίτητο να διαθέτει αυτό το σύγχρονο γεωλογικό μουσείο μία εκπαιδευτική σεισμική τράπεζα κοινού (δηλαδή μια πλατφόρμα προσομοίωσης σεισμού), την μόλις τρίτη τέτοια τράπεζα στην Ελλάδα, μετά τα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας της Λέσβου και του Ηρακλείου).

Διαφήμιση

Όμως, τι είναι μία εκπαιδευτική σεισμική τράπεζα κοινού;

Οι σεισμικές τράπεζες ξεκίνησαν στα τέλη του 19ου αιώνα στην Ιαπωνία, για να μελετήσουν τη συμπεριφορά των διαφόρων κτηρίων σε σεισμικές κινήσεις, δηλαδή είχαν αρχικά καθαρά επιστημονικούς σκοπούς. Μία σεισμική τράπεζα αποτελείται στην ουσία από μία ορθογώνια πλατφόρμα, την οποία κατάλληλα έμβολα (συνήθως υδραυλικά) μπορούν να κινούν, σε μία, δύο ή και τρεις διαστάσεις, όπως θα είχε κινηθεί το έδαφος θεμελίωσης ενός κτηρίου από διάφορους σεισμούς. Οι επιστήμονες μπορούν να τοποθετούν ή και να στερεώνουν πάνω στην πλατφόρμα διάφορες κατασκευές, π.χ. ένα ομοίωμα μίας πολυκατοικίας, και να τη “δονήσουν” με διαφορετικά σενάρια σεισμών π.χ. μέχρι να πάθει βλάβες ή ακόμα και να καταρρεύσει. Έτσι, καταγράφοντας τη συμπεριφορά του κτηρίου με βιντεοσκόπηση ή με καταγραφές από αισθητήρες τοποθετημένους πάνω στο ομοίωμα της κατασκευής, οι μηχανικοί μπορούν να μελετήσουν την αντοχή της, το μηχανισμό αστοχίας, το ποιες αντισεισμικές ενισχύσεις απαιτούνται και ποιες είναι πιο αποτελεσματικές, κλπ. Στην Ελλάδα την πιο μεγάλη και ειδική τέτοια τράπεζα διαθέτει το Εργαστήριο Αντισεισμικής Τεχνολογίας της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ.

Σε μικρό χρονικό διάστημα μετά από την πρώτη σεισμική τράπεζα, αναπτύχθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα στο Πανεπιστήμιο του Stanford η πρώτη εκπαιδευτική σεισμική τράπεζα, δηλαδή η πρώτη τράπεζα που σκοπό είχε να εκπαιδεύσει αρχικά φοιτητές στο πώς συμπεριφέρονται οι κατασκευές σε έναν σεισμό. Όμως, χρειάστηκε να φτάσουμε στα τέλη του 20ου αιώνα για να αναπτυχθούν οι πρώτες σεισμικές τράπεζες που απευθύνονταν στο ευρύ κοινό, δηλαδή είχαν στόχο να εκπαιδεύσουν απλούς πολίτες στην έννοια του σεισμού. Σε αυτή την περίπτωση η “πλατφόρμα” κινείται όπως στην περίπτωση ισχυρών σεισμών (αν και με μειωμένο πλάτος, ώστε να μην υπάρχει περίπτωση τραυματισμού, κλπ.), και οι επισκέπτες (κυρίως μαθητές) βιώνουν την κίνηση που θα αισθάνονταν σε έναν πραγματικό σεισμό! Συνήθως πάνω στην πλατφόρμα στερεώνονται έπιπλα, όπως αυτά που βρίσκουμε π.χ. σε μια σχολική τάξη (θρανία, κλπ.), και οι μαθητές (με τον επιβλέποντα καθηγητή ή δάσκαλο) πρέπει να ακολουθήσουν τις βασικές οδηγίες του ΟΑΣΠ, ώστε να “προστατευθούν” από τον σεισμό (παρόλο που το περιβάλλον είναι απόλυτα ασφαλές).

Διαφήμιση

Γιατί μία εκπαιδευτική σεισμική τράπεζα κοινού είναι σημαντική για τη Σαντορίνη;

Μία εκπαιδευτική σεισμική τράπεζα κοινού θα έχει πολλαπλά οφέλη για μία κοινωνία όπως αυτή της Σαντορίνης, αφού:

Α) Θα εξοικειώνει τους επισκέπτες της (κυρίως τα παιδιά των σχολείων της Σαντορίνης αλλά και των Κυκλάδων) με τον σεισμικό κίνδυνο από μικρή ηλικία, βοηθώντας όχι μόνο να ξεπεράσουν τη φυσική φοβία που προκαλούν οι σεισμοί, αλλά και να γνωρίζουν πώς να προστατευθούν από τους σεισμούς. Δεν είναι τυχαίο ότι τα παιδιά του δημοτικού της Βρίσας Λέσβου που κατέρρευσε το 2017, βγήκαν με ασφάλεια από το κτήριο χωρίς να τραυματιστούν, αφού μπήκαν με ασφάλεια κάτω από τα θρανία. Αυτή τη διαδικασία την είχαν μάθει λίγες εβδομάδες πριν, κατά την επίσκεψή τους στην αντίστοιχη τράπεζα που λειτουργεί από το 2008 στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Λέσβου στο Σίγρι.

Β) Θα βοηθάει τους πολίτες της Σαντορίνης να κατανοήσουν τις σεισμικές δυνάμεις και την ανθεκτικότητα των κατασκευών. Κυρίως, όμως, θα βοηθάει τους μαθητές του νησιού να εξοικειωθούν (σε ένα απόλυτα ελεγχόμενο περιβάλλον) με απλές έννοιες της Φυσικής και της Γεωλογίας, όπως τη συχνότητα και τους τύπους των σεισμικών κυμάτων, κάνοντας προσιτές και απτές τις αφηρημένες αυτές έννοιες.

Γ) Οι σεισμικές τράπεζες αποτελούν σημαντικά σημεία τουριστικής έλξης, επιτρέποντας στο χώρο να λειτουργήσει συμπληρωματικά, τόσο την τουριστική περίοδο με τους επισκέπτες του νησιού (ενισχύοντας οικονομικά τη λειτουργία και τις υποδομές του Μουσείου), όσο και τη μη τουριστική περίοδο, με τα σχολεία και τον μόνιμο πληθυσμό του νησιού.

Τέλος, είναι προφανές ότι η εμπειρία της σεισμικής κίνησης στην εκπαιδευτική σεισμική τράπεζα και η επαφή με το φαινόμενο του σεισμού συμβάλει στη συνειδητοποίηση της ανάγκης σωστής προετοιμασίας για την αντιμετώπιση του σεισμικού κινδύνου, αλλά και κάθε γεωλογικού κινδύνου που σχετίζεται με το φυσικό περιβάλλον π.χ. τους σεισμούς που συνδέονται με το ηφαίστειο της Σαντορίνης. Έτσι το μουσείο, με τη βοήθεια της σεισμικής τράπεζας, θα εξοικειώνει τους μαθητές, δηλαδή τους αυριανούς πολίτες του νησιού, όχι απλά με τα μέτρα προστασίας, αλλά και με την ανάγκη σεβασμού και διατήρησης του μοναδικού γεωλογικού μνημείου του ηφαιστείου της Σαντορίνης στο οποίο σήμερα ζούνε.