Το πολιτικό μήνυμα ότι η περαιτέρω ανάπτυξη του ελληνικού τουρισμού δεν μπορεί πλέον να προχωρά αποσπασματικά, αλλά απαιτεί σαφείς χωρικούς κανόνες, προστασία των προορισμών και του περιβάλλοντος αλλά και μεγαλύτερη ασφάλεια για τις επενδύσεις, εκπέμπουν οι υπουργοί Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη με αφορμή τη θεσμοθέτηση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό.
Για τον κο Παπασταύρου, το νέο πλαίσιο αποτελεί επιλογή “ευθύνης για το μέλλον της χώρας”, καθώς επιχειρεί να βάλει κανόνες εκεί όπου υπήρχε ασάφεια και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό απέναντι στην αποσπασματικότητα. Από την πλευρά της, η κα Κεφαλογιάννη δίνει έμφαση στην “ποιοτική ανάπτυξη του τουρισμού, με μέτρο και ισορροπία”, με προστασία των προορισμών που ήδη δέχονται αυξημένες πιέσεις και ταυτόχρονη δημιουργία ευκαιριών για λιγότερο ανεπτυγμένες τουριστικά περιοχές.
Πίσω από αυτή την πολιτική στόχευση βρίσκεται ένα εκτενές θεσμικό πλαίσιο, το οποίο καθορίζει το πλαίσιο για το νέο μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης της χώρας. Βασικός σκοπός της ΚΥΑ, όπως υπογραμμίζεται, είναι ο καθορισμός μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων κατευθύνσεων για τη χωρική διάρθρωση του τουρισμού, με όρους οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας. Μεταξύ των βασικών επιδιώξεων είναι η αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος, η επιμήκυνση της περιόδου, η μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων, η ανάπτυξη θεματικών μορφών τουρισμού, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και η μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των καταλυμάτων.
Ο νέος χάρτης: Οι πέντε κατηγορίες
Κεντρικός πυλώνας του σχεδιασμού είναι η κατάταξη της χώρας σε πέντε κατηγορίες: Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης (Α), Αναπτυγμένες (Β), Αναπτυσσόμενες (Γ), Πρώιμης Ανάπτυξης (Δ) και Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης (Ε). Η κατηγοριοποίηση βασίζεται πρωτίστως στην ένταση του τουριστικού φαινομένου, με κύρια παράμετρο τις τουριστικές κλίνες σε σχέση με την έκταση και τον μόνιμο πληθυσμό κάθε Δημοτικής Ενότητας, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη ειδικά γεωγραφικά χαρακτηριστικά και καθεστώτα προστασίας.
Η διαφοροποίηση δεν έχει μόνο χωροταξικό χαρακτήρα. Καθορίζει στην πράξη τους όρους υπό τους οποίους μπορούν να γίνουν νέες ξενοδοχειακές επενδύσεις.
Στις Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης, δηλαδή στους περισσότερο επιβαρυμένους τουριστικά προορισμούς και έως τον καθορισμό χρήσεων γης από τον πρωτοβάθμιο πολεοδομικό σχεδιασμό, αυξάνεται στα 16 στρέμματα το ελάχιστο απαιτούμενο γήπεδο για την ανέγερση νέου ξενοδοχείου σε εκτός σχεδίου περιοχή. Επιτρέπονται νέα καταλύματα τριών, τεσσάρων και πέντε αστέρων, ενώ στις περιοχές Natura 2000 νέες τουριστικές υποδομές επιτρέπονται μόνο μετά τον καθορισμό σχεδίων διαχείρισης. Ειδικά στις νησιωτικές περιοχές επιτρέπονται τουριστικά καταλύματα έως 100 κλινών για τα πρώτα 16 στρέμματα γηπέδου, ενώ για το επιπλέον τμήμα εφαρμόζεται αναλογικός συντελεστής έξι κλινών ανά στρέμμα έως το μέγιστο όριο κλινών των ανεπτυγμένων περιοχών (350 κλίνες). Παράλληλα, παρέχονται ισχυρά κίνητρα για τη μετατροπή διατηρητέων και παραδοσιακών κτιρίων σε τουριστικές μονάδες.
Στις Αναπτυγμένες Περιοχές το αντίστοιχο κατώφλι διαμορφώνεται στα 12 στρέμματα, με τα νέα καταλύματα επίσης να περιορίζονται στις κατηγορίες τριών έως πέντε αστέρων. Για τα νησιά που εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία τίθεται ανώτατο όριο 350 κλινών. Δίνεται έμφαση στον εκσυγχρονισμό υφιστάμενων καταλυμάτων με αναβάθμιση σε τέσσερα και πέντε αστέρια, στη δημιουργία οργανωμένων κατασκηνώσεων πολυτελούς διαβίωσης (glamping), καθώς και στη μετατροπή υφιστάμενων ξενοδοχείων σε οργανωμένους υποδοχείς.
Στις Αναπτυσσόμενες Περιοχές, το ελάχιστο γήπεδο για νέο ξενοδοχείο αυξάνεται στα 8 στρέμματα. Επιτρέπεται η κατασκευή νέων μονάδων τριών, τεσσάρων και πέντε αστέρων. Η στρατηγική επικεντρώνεται στην ποιοτική διαφοροποίηση του προϊόντος, στην παροχή κινήτρων για την ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού, καθώς και στην αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων οικισμών αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος με τη μετατροπή κτισμάτων σε καταλύματα.
Στις Περιοχές Πρώιμης Ανάπτυξης το ελάχιστο γήπεδο για νέο ξενοδοχείο είναι επίσης στα 8 στρέμματα και επιτρέπεται η κατασκευή νέων καταλυμάτων κατηγοριών δύο, τριών, τεσσάρων και πέντε αστέρων, υπό την προϋπόθεση ότι τα ξενοδοχεία δύο αστέρων κατατάσσονται στην ανώτερη κατηγορία περιβαλλοντικής απόδοσης. Παρέχονται κίνητρα για τον εκσυγχρονισμό καταλυμάτων, τη μετατροπή διατηρητέων κτιρίων και τη συγκρότηση δικτύων προορισμών.
Στις Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης, οι οποίες καλύπτουν τον ηπειρωτικό, ορεινό και αγροτικό χώρο, καθώς και τις ακριτικές και συνοριακές περιοχές της χώρας, το πλαίσιο επικεντρώνεται στη δημιουργία αναπτυξιακών ευκαιριών. Προβλέπεται η παροχή ειδικών πολεοδομικών κινήτρων μέσω των Τοπικών και Ειδικών Χωρικών Σχεδίων, όπως ευνοϊκότεροι όροι δόμησης και μείωση απαιτούμενων κριτηρίων, με στόχο την προσέλκυση επενδύσεων σε ειδικές μορφές τουρισμού, την επανάχρηση φθινόντων οικισμών και την ενίσχυση της τοπικής οικονομίας.
Ειδικό καθεστώς για τα νησιά
Ιδιαίτερη θέση στο νέο Χωροταξικό καταλαμβάνει η νησιωτική Ελλάδα. Τα νησιά -πλην Κρήτης και Εύβοιας- διακρίνονται σε τρεις ομάδες ανάλογα με την έκτασή τους. Στην Ομάδα Ι εντάσσονται τα μεγαλύτερα των 250 τετραγωνικών χιλιομέτρων, όπως Ρόδος, Κέρκυρα, Νάξος, Κως, Λέσβος, Χίος και Κεφαλονιά, ενώ η Ομάδα ΙΙ περιλαμβάνει νησιά από 20 έως 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα, μεταξύ των οποίων Μύκονος, Πάρος, Σαντορίνη, Μήλος, Σύρος, Τήνος και Ίος.
Στα νησιά ο σχεδιασμός συνδέεται στενά με τη φέρουσα ικανότητα, την προστασία του τοπίου και την προσαρμογή των νέων εγκαταστάσεων στην κλίμακα και στα μορφολογικά χαρακτηριστικά κάθε τόπου. Στα μεγάλα νησιά προβλέπεται, μέσω του τοπικού σχεδιασμού, ακόμη και η δημιουργία ζωνών όπου η τουριστική δόμηση θα περιορίζεται ή θα απαγορεύεται για την προστασία φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς.
Στο “μικροσκόπιο” και οι βραχυχρόνιες μισθώσεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ενσωμάτωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων στον χωρικό σχεδιασμό. Η ΚΥΑ προβλέπει ότι μπορούν να επιβάλλονται διαφοροποιημένοι περιορισμοί ανά περιοχή, ανάλογα με την τουριστική πίεση και τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά.
Με ειδικότερες ρυθμίσεις μπορούν να προβλέπονται όρια στη διάρκεια της δραστηριότητας μέσα στο έτος, γεωγραφικές ζώνες απαγόρευσης ή περιορισμού, καθώς και περιορισμοί στη δημιουργία νέας προσφοράς, ιδίως σε περιοχές υπό έντονη πίεση και ακόμη και σε νεόδμητες κατοικίες.
Η φέρουσα ικανότητα στο επίκεντρο
Μία ακόμη ουσιαστική αλλαγή είναι η ενισχυμένη παρουσία της έννοιας της φέρουσας ικανότητας. Στον πολεοδομικό σχεδιασμό πρώτου επιπέδου προβλέπεται η σύνταξη ειδικών Εκθέσεων Εκτίμησης Φέρουσας Ικανότητας, ώστε η ανάπτυξη να συνδέεται με τις πραγματικές δυνατότητες κάθε προορισμού.
Η ίδια φιλοσοφία διατρέχει και τις προβλέψεις για τις ακτές: ελεύθερη πρόσβαση στις παραλίες, περιορισμός της γραμμικής επέκτασης της δόμησης και των νέων μεταφορικών υποδομών κατά μήκος της ακτής και προσαρμογή των νέων τουριστικών δραστηριοτήτων στη μορφολογία και την κλίμακα της παράκτιας ζώνης.
Σύμφωνα με τα υπουργεία, το νέο Ειδικό Χωροταξικό, συνεπώς, δεν επιχειρεί απλώς να καθορίσει πού μπορούν να χτιστούν νέα ξενοδοχεία αλλά εισάγει μία διαφορετική λογική: περισσότερος έλεγχος εκεί όπου η τουριστική πίεση είναι ήδη υψηλή, περισσότερες δυνατότητες εκεί όπου υπάρχει αναπτυξιακό περιθώριο και ισχυρότερη σύνδεση κάθε επένδυσης με τη φέρουσα ικανότητα, το περιβάλλον και την ταυτότητα του προορισμού.
Πηγή: Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ
