Πώς ήταν άραγε η καθημερινή ζωή των αγροτών, των φυλάκων, των εργατών και των αρχαιολόγων στη Δήλο του 20ου αιώνα; Πώς δημιουργήθηκε μια ιδιότυπη ταυτότητα και μια τοπική μικροκοινωνία, αυτή των “Δηλιανών”, μέσα από τη συνύπαρξη της αγροτικής ζωής και της αρχαιολογίας στο νησί;
Απόγονοι αγροτών, εργατών ανασκαφών και αρχαιοφυλάκων, οικογένειες που έζησαν στη Ρήνεια και τη Δήλο δίνουν τις απαντήσεις στην εθνογραφική έρευνα που χρηματοδότησε το Cycladic Identity του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, μέσα από το πρόγραμμα “Άδηλος. Εθνογραφική έρευνα και βιωματική δράση στη Δήλο” που υλοποιήθηκε από το Μπουλούκι (Περιοδεύον Εργαστήριο για τις Παραδοσιακές Τεχνικές Δόμησης) σε συνεργασία με την κοινωνική ανθρωπολόγο Δέσποινα Νάζου.
Μέσα από συλλογή προφορικών μαρτυριών, το πρόγραμμα ανέδειξε μια λιγότερο γνωστή πτυχή της νεότερης ιστορίας της Δήλου: τη ζωή των ανθρώπων που κατοίκησαν, εργάστηκαν και διαμόρφωσαν το ιδιαίτερο κοινωνικό και πολιτισμικό τοπίο του νησιού κατά τον 20ό αιώνα. Οι αφηγήσεις 12 αγροτών, κτηνοτρόφων, εργατών και οικογενειών που συνδέθηκαν με τη Δήλο, συγκροτούν ένα πολύτιμο αρχείο μνήμης, συμβάλλοντας στη διατήρηση και ανάδειξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς των Κυκλάδων. Πρόκειται για ντόπιους κατοίκους που υπήρξαν παιδιά αγροτών και φυλάκων, έζησαν την παιδική τους ηλικία στη Δήλο και συχνά επέστρεψαν ως ενήλικες, για να ζήσουν και να εργαστούν οι ίδιοι στο νησί ως φύλακες, τεχνίτες και εργάτες.
Η έρευνα έφερε στο φως μια ιδιαίτερη πολιτιστική ταυτότητα που αναδύθηκε μέσα από τη συνύπαρξη αγροτικής ζωής και αρχαιολογίας στο νησί της Δήλου από τα τέλη του 19ου έως τα τέλη του 20ου αιώνα. Η εθνογραφία μιας “άδηλης” κοινότητας ανίχνευσε την καθημερινή ζωή ανθρώπων και οικογενειών που έζησαν και εργάστηκαν στο νησί την τελευταία πεντηκονταετία, συγκροτώντας μια ιδιότυπη ταυτότητα “Δηλιανών”.
Τα αποτελέσματα της έρευνας συγκεντρώθηκαν σε ένα Aνθολόγιο αφηγήσεων, με τις ιστορίες ανθρώπων που μοιράστηκαν τις αναμνήσεις και τις εμπειρίες τους από τη ζωή στη Δήλο. Το Ανθολόγιο περιλαμβάνει αποσπάσματα των συνεντεύξεων και αρχειακό φωτογραφικό υλικό και παρουσιάστηκε στην τοπική κοινωνία, προσφέροντας ένα σημαντικό τεκμήριο για την πρόσφατη κοινωνική και πολιτιστική ιστορία της Δήλου. To Aνθολόγιο είναι διαθέσιμο ψηφιακά στο κοινό στην ιστοσελίδα του Μπουλουκιού και στην ιστοσελίδα του Cycladic Identity.
Το έργο “ΑΔΗΛΟΣ”
Το ευρύτερο έργο “ΑΔΗΛΟΣ” οργανώνεται από την ΑΜΚΕ Μπουλούκι σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και τη Γαλλική Σχολή Αθηνών. Βασικός χρηματοδότης του έργου είναι το The J.M. Kaplan Fund. Το έργο έχει στόχο την αποκατάσταση της “Αγροικίας του Μάρκου” (ή “Χωριού του Μάρκου”), ενός εγκαταλελειμμένου αγροτικού συγκροτήματος νότια του κύριου αρχαιολογικού χώρου της Δήλου και τη μετατροπή του σε χώρο διαμονής για ερευνητές που εργάζονται στη Δήλο. Οι δράσεις του “ΑΔΗΛΟΣ” που σχετίζονται με τη διεξαγωγή εθνογραφικής έρευνας, υλοποιούνται σε συνεργασία με την ανθρωπολόγο Δέσποινα Νάζου, και χρηματοδοτούνται από την Πρωτοβουλία για τις Δημόσιες Ανθρωπιστικές Επιστήμες του ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (SNFPHI) και την Πρωτοβουλία Cycladic Identity του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.
Μακροπρόθεσμα, το πρόγραμμα “ΑΔΗΛΟΣ” αποσκοπεί στην επαναχρησιμοποίηση των αγροτικών κτηρίων του 19ου αιώνα, διατηρώντας έτσι ένα σημαντικό κομμάτι της αγροτικής κληρονομιάς της Δήλου. Η αγροτική ιστορία της Δήλου παραμένει ανεξερεύνητη και συχνά επισκιάζεται από την αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή κληρονομιά του νησιού. Το έργο αναδεικνύει και διατηρεί αυτή την κληρονομιά, η οποία ξεκίνησε με την Αγροικία του Μάρκου, ένα σύνολο οκτώ κτηρίων από τα τέλη του 19ου και αρχές του 20ού αιώνα που ξεχωρίζουν για την ευρηματική επαναχρησιμοποίηση υλικών, όπως ράγες βαγονέτων των ανασκαφών και αρχαία θραύσματα.
Η πρωτοβουλία Cycladic Identity
Το Cycladic Identity είναι η πρωτοβουλία του Μουσείου Κυκλαδική Τέχνης, που έχει στόχο την προστασία της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς των Κυκλάδων και τη διατήρηση και ανάδειξη της μοναδικής τους ταυτότητας. Με άξονες προτεραιότητας τον Πολιτισμό, τη Βιοποικιλότητα και την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά, η πρωτοβουλία λειτουργεί ως πλατφόρμα προσέλκυσης και κατανομής πόρων σε προγράμματα τα οποία υλοποιούνται από φορείς που δραστηριοποιούνται στα νησιά.
Η αξιολόγηση των προτάσεων προς χρηματοδότηση γίνεται από την Επιστημονική Επιτροπή του Cycladic Identity που συγκροτείται από τους Δρα Δημήτρη Αθανασούλη, Διευθυντή Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, Dr Michael Boyd, Senior Research Affiliate, Science and Technology in Archaeology and Culture Research Center, The Cyprus Institute, Δημήτρη Καραβέλλα, Γενικό Διευθυντή WWF Ελλάς και Δρα Αγγελική Κοσμοπούλου, Αρχαιολόγο, Σύμβουλο Στρατηγικής Αφήγησης και Ιδρύτρια του Story Mentor.
Μέχρι σήμερα, η πρωτοβουλία Cycladic Identity έχει στηρίξει μέχρι σήμερα 26 προγράμματα σε 15 νησιά των Κυκλάδων, ενώ σύντομα θα ανακοινώσει 10 νέα προγράμματα.
