Από τον υπερτουρισμό στην προστασία των νησιών μας

Με τη -φυσική και διαδικτυακή- συμμετοχή πολιτών, εκπροσώπων της Αυτοδιοίκησης, επιστημόνων, επαγγελματιών του Τουρισμού και ανθρώπων από διάφορα νησιά της χώρας πραγματοποιήθηκε, την Πέμπτη 28/5, στα γραφεία της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) η εκδήλωση που διοργάνωσαν οι “Φωνές για το Αρχιπέλαγος” με θέμα: “Τι τουριστική ανάπτυξη έχουμε, τι (τουριστική) ανάπτυξη θέλουμε – Αποτύπωμα της κατάστασης και προτάσεις με αφορμή το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο του Τουρισμού”.

Η εκδήλωση εξελίχθηκε σε μια ουσιαστική δημόσια συζήτηση για το μέλλον των ελληνικών νησιών και για το κατά πόσο το σημερινό μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης μπορεί να διασφαλίσει όχι μόνο οικονομικά οφέλη αλλά και αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης για τις τοπικές κοινωνίες, προστασία των φυσικών πόρων και διατήρηση της ιδιαίτερης ταυτότητας κάθε τόπου.

Τη συζήτηση άνοιξε και συντόνισε η Πρόεδρος των “Φωνών για το Αρχιπέλαγος”, Αναστασία Ψάλτη, η οποία παρουσίασε τη φιλοσοφία, τη δράση και τη μεθοδολογία της πρωτοβουλίας. Η ίδια υπογράμμισε ότι η συζήτηση για την ανάπτυξη των νησιών δεν μπορεί να γίνεται ερήμην των νησιωτών. Όπως σημείωσε, οι “Φωνές για το Αρχιπέλαγος” γεννήθηκαν από την ανάγκη να αποκτήσουν οι τοπικές κοινωνίες ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση των πολιτικών που επηρεάζουν το παρόν και το μέλλον τους. Τόνισε ότι η διαβούλευση δεν αποτελεί μια τυπική διαδικασία καταγραφής απόψεων, αλλά το σημαντικότερο εργαλείο σχεδιασμού για τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών. “Οι άνθρωποι που ζουν στα νησιά γνωρίζουν καλύτερα τις δυνατότητες, τα όρια και τις αντοχές του τόπου τους. Η καθημερινή τους εμπειρία πρέπει να μετατρέπεται σε γνώση, σε δεδομένο και τελικά σε πολιτική”, ανέφερε χαρακτηριστικά.

Παρουσιάζοντας τη μέχρι σήμερα πορεία της πρωτοβουλίας, σημείωσε ότι έχουν ήδη πραγματοποιηθεί διαβουλεύσεις και ανοιχτές συζητήσεις σε περισσότερα από δέκα νησιά, από τις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα έως το Ιόνιο, με στόχο να καταγραφούν οι πραγματικές ανάγκες των μόνιμων κατοίκων και να διαμορφωθεί μια ενιαία και τεκμηριωμένη φωνή για τη νησιωτικότητα.

Όπως ανέφερε, τα κοινά ζητήματα που αναδεικνύονται σχεδόν παντού είναι η πίεση στους φυσικούς πόρους, η διαχείριση του νερού και των απορριμμάτων, η στεγαστική κρίση που πλήττει μόνιμους κατοίκους, εργαζόμενους, εκπαιδευτικούς και υγειονομικούς, καθώς και ο φόβος για τη σταδιακή αλλοίωση της φυσιογνωμίας και της πολιτιστικής ταυτότητας των νησιών.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη συμμετοχή των “Φωνών για το Αρχιπέλαγος” στην ευρωπαϊκή διαβούλευση για τον Βιώσιμο Τουρισμό, όπου μεταφέρθηκαν τα συμπεράσματα και οι αγωνίες των νησιωτικών κοινωνιών στα ευρωπαϊκά κέντρα λήψης αποφάσεων, με στόχο να αναδειχθεί η ανάγκη ειδικής μέριμνας για τη νησιωτικότητα στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών πολιτικών.

Στη συνέχεια τον λόγο πήρε ο επιστημονικός υπεύθυνος των “Φωνών για το Αρχιπέλαγος”, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου και διευθυντής του Παρατηρητηρίου Βιώσιμου Τουρισμού, Γιάννης Σπιλάνης, ο οποίος παρουσίασε τη μελέτη με τίτλο “Τουρισμός και Νησιά – Η τουριστική δραστηριότητα, τα αποτελέσματα και οι επιπτώσεις της στα ελληνικά νησιά – Προτάσεις για την επόμενη μέρα”. Η μελέτη βασίζεται σε ένα σύνθετο σύστημα οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών δεικτών, καθώς και στα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων που πραγματοποιήθηκαν το προηγούμενο διάστημα σε νησιωτικές περιοχές της χώρας.

Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν κατέδειξαν ότι τα ελληνικά νησιά βρίσκονται πλέον μπροστά σε κρίσιμες επιλογές. Από τη μία πλευρά ο τουρισμός παραμένει η βασική οικονομική δραστηριότητα για πολλές νησιωτικές περιοχές. Από την άλλη, οι πιέσεις που δημιουργούνται σε φυσικούς πόρους, υποδομές, κατοικία και κοινωνική συνοχή γίνονται ολοένα και πιο έντονες.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων με τους πολίτες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η συνολική αξιολόγηση της βιωσιμότητας των νησιών από τους κατοίκους φτάνει μόλις στο 5,05 με άριστα το 10, ενώ σε ορισμένους ώριμους τουριστικούς προορισμούς οι επιδόσεις είναι ακόμη χαμηλότερες.

Παράλληλα, σημαντικό ποσοστό των πολιτών θεωρεί ότι αρκετά νησιά έχουν ήδη υπερβεί τη φέρουσα ικανότητά τους και εμφανίζουν φαινόμενα υπερτουρισμού. Ενδεικτικά, στην Κέρκυρα το 58,3% των συμμετεχόντων θεωρεί ότι ο προορισμός έχει ξεπεράσει τα όριά του, ενώ στη Ζάκυνθο το αντίστοιχο ποσοστό αγγίζει το 70,4% (όσοι δηλώνουν ότι συμφωνούν “αρκετά” και “απόλυτα” με αυτή την εκτίμηση).

Η μελέτη ανέδειξε επίσης τον βαθμό εξάρτησης πολλών νησιών από τον τουρισμό. Σύμφωνα με τα στοιχεία, στα νησιά των Κυκλάδων -μεταξύ αυτών η Άνδρος, η Πάρος και η Τήνος- ο κλάδος καταλυμάτων και εστίασης αντιστοιχεί πλέον στο 27,3% της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας, όταν ο αντίστοιχος εθνικός μέσος όρος βρίσκεται μόλις στο 6,4%. Στο σύνολο του Νοτίου Αιγαίου το ποσοστό φτάνει το 29,1%, αναδεικνύοντας τη μεγάλη εξάρτηση της νησιωτικής οικονομίας από τον τουρισμό.

Τα στοιχεία κατέδειξαν ότι οι πιέσεις από τη συσσώρευση κλινών, την εντατικοποίηση της δόμησης και τη συνεχή αύξηση των τουριστικών ροών δεν περιορίζονται πλέον στο περιβάλλον αλλά επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των κατοίκων. Η στέγαση, η επάρκεια νερού, η διαχείριση απορριμμάτων, οι μεταφορές και οι υπηρεσίες υγείας αναδείχθηκαν ως τα κυρίαρχα ζητήματα στις διαβουλεύσεις που πραγματοποιήθηκαν. Οι συμμετέχοντες κατέγραψαν, επίσης, ως βασικά προβλήματα τις ελλείψεις στις υπηρεσίες υγείας, τις δυσκολίες στις μεταφορές, τα προβλήματα υδροδότησης και ποιότητας νερού, αλλά και τη διαρκώς αυξανόμενη επιβάρυνση του κόστους ζωής.

Στην εκδήλωση παρουσιάστηκαν ακόμη στοιχεία που καταγράφουν τη μεταβολή της χρήσης γης, τη συνεχή επέκταση της δόμησης και τις επιπτώσεις που προκαλεί η τουριστική μεγέθυνση σε περιοχές που ήδη εμφανίζουν σημάδια κορεσμού.

Η συζήτηση που ακολούθησε, επιβεβαίωσε ότι οι προβληματισμοί αυτοί δεν αφορούν μεμονωμένα νησιά αλλά ένα ευρύτερο ζήτημα που αφορά συνολικά το μέλλον της νησιωτικής Ελλάδας.

Οι “Φωνές για το Αρχιπέλαγος” επανέλαβαν τη δέσμευσή τους να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις, να διευρύνουν τη συμμετοχή των πολιτών και να συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης πρότασης για τα νησιά. Όπως τονίζουν, τα νησιά δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως τουριστικά προϊόντα. Είναι ζωντανοί τόποι με ανθρώπους, κοινωνίες, ταυτότητα, ιστορία, πολιτισμό και περιβάλλον. Και το μέλλον τους δεν μπορεί να σχεδιαστεί χωρίς τη δική τους φωνή.

Η διαβούλευση για το μέλλον των νησιών συνεχίζεται εδώ.

Το βίντεο της εκδήλωσης είναι διαθέσιμο εδώ (έναρξη στο 17:50)