Με επιτυχία ολοκληρώθηκαν οι εργασίες του Διεθνούς Επιστημονικού Συμποσίου “Κυβερνώντας στην Εποχή των Κρίσεων: Επιπτώσεις για την Κοινωνία”, που πραγματοποιήθηκε στο Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας “Δ.Νομικός” από 1 έως 3 Οκτωβρίου, με τη συμμετοχή πολλών επιστημόνων από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Το συμπόσιο διοργανώθηκε από το Κέντρο Πολιτικών Ερευνών του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, σε συνεργασία με το Rhodes College (Memphis, Tennessee, USA) και το επιστημονικό περιοδικό Review of Policy Research (RPR), με την υποστήριξη του Βιομηχανικού Μουσείου Τομάτας “Δ.Νομικός”, της διαΝΕΟσις και του ECPR Research Network on the Politics of Crisis Management.
Στο πλαίσιο του συμποσίου πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Πέμπτης 1 Οκτωβρίου, με τη μορφή ανοιχτής εκδήλωσης για το κοινό, η εναρκτήρια συνεδρίαση με θέμα “Οι Κυκλάδες στην Εποχή των Κρίσεων: Βιωσιμότητα και Ανθεκτικότητα”.
Την εκδήλωση προλόγισε (φωτογραφία πάνω) ο Δήμαρχος Θήρας Νίκος Ζώρζος, υπογραμμίζοντας τη σημασία του διαλόγου και της συνεργασίας για τη διαμόρφωση ενός βιώσιμου μέλλοντος για τη Σαντορίνη. Ακολουθεί στο τέλος του άρθρου ο χαιρετισμός που απηύθυνε ο Δήμαρχος Θήρας κατά την έναρξη της εκδήλωσης.
Στη συζήτηση που συντόνισε η Φαίη Μακαντάση, Διευθύντρια Ερευνών της διαΝΕΟσις, αναδύθηκαν πέντε αλληλένδετες διαστάσεις για το πώς μπορεί η Σαντορίνη να συνεχίσει να αναπτύσσεται χωρίς να υπονομεύσει τους ίδιους τους πόρους που την καθιστούν μοναδική: την πολιτιστική κληρονομιά και τη συλλογική μνήμη, την αρχαιολογία και το ιστορικό τοπίο, την αγροτική παραγωγή, το φυσικό και δομημένο περιβάλλον και τη μελλοντική τουριστική ανάπτυξη.
Στη συνέχεια, η Δρ. Δήμητρα (Μιμίκα) Κρίγκα, Αρχαιολόγος και Διδάκτωρ Προϊστορικής Αρχαιολογίας, ανέδειξε τα διδάγματα της μακράς ιστορικής διαδρομής των Κυκλάδων και τη σημασία της προστασίας του ιστορικού τοπίου ως συνόλου, πέρα από τους μεμονωμένους αρχαιολογικούς χώρους.
Από την πλευρά του, ο Πέτρος Βαμβακούσης, Γεωπόνος και Project Manager της Thera Terra Μονοπρόσωπη ΑΕ, εστίασε στον σαντορινιό αμπελώνα ως μοναδικό αγροοικοσύστημα και ζωντανή πολιτιστική κληρονομιά, υπογραμμίζοντας την ανάγκη προστασίας της αγροτικής γης και της γεωργικής γνώσης απέναντι στην τουριστική ανάπτυξη και την κλιματική αλλαγή.
Ο Νίκος Δελένδας, Αρχιτέκτονας και Πρόεδρος της Τοπικής Επιτροπής Θήρας της ΕΛΛΕΤ, αναφέρθηκε στις πιέσεις που δέχεται το φυσικό και δομημένο περιβάλλον, τονίζοντας ότι η προστασία του τοπίου αποτελεί επένδυση στη μακροπρόθεσμη αξία και ποιότητα του νησιού.
Η Καθηγήτρια Μάρκετινγκ Μαριάννα Σιγάλα, του University of Newcastle Australia, έθεσε το ζήτημα της μετάβασης από την προσέλκυση ολοένα και περισσότερων επισκεπτών στη διαχείριση του προορισμού, αναδεικνύοντας τις δυνατότητες του πολιτιστικού, γαστρονομικού και οινικού τουρισμού.
Η Βάνη Νομικού, Γενική Διευθύντρια του Βιομηχανικού Μουσείου Τομάτας “Δ.Νομικός”, αναφέρθηκε στον ρόλο των μουσείων στη διατήρηση της αυθεντικής μνήμης ενός τόπου, με έμφαση όχι μόνο στην υλική αλλά και στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά και στη μετάδοση της τοπικής γνώσης στις νεότερες γενιές.
Κοινός τόπος της συζήτησης ήταν ότι η βιωσιμότητα της Σαντορίνης απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση, που συνδέει τον τουρισμό με το τοπίο, την αγροτική παραγωγή και την πολιτιστική κληρονομιά, αλλά και ουσιαστικό διάλογο μεταξύ επιστημονικής κοινότητας, τοπικής αυτοδιοίκησης, επαγγελματιών, πολιτιστικών φορέων και τοπικής κοινωνίας.
Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση, το Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας “Δ.Νομικός”, ως χώρος που διασώζει και επανασυστήνει μια σημαντική πτυχή της παραγωγικής και κοινωνικής ιστορίας της Σαντορίνης, φιλοξένησε την εκδήλωση, αναδεικνύοντας τη σημασία της γνώσης του παρελθόντος και της ενεργού συμμετοχής της τοπικής κοινωνίας ως ουσιαστικών εργαλείων για τον σχεδιασμό του μέλλοντος.
Ν. Ζώρζος: Η Σαντορίνη έχει τα προσόντα να προσελκύει επισκέπτες που θα τη σέβονται και θα μιλούν για αυτή
Προλογίζοντας την εκδήλωση, ο Δήμαρχος Θήρας Νίκος Ζώρζος ανέφερε τα παρακάτω:
“Καλησπέρα σας
Κατ’ αρχήν καλωσορίζω τους συνέδρους που ήρθαν στη Σαντορίνη για το συνέδριο που αρχίζει σήμερα και εύχομαι η διαμονή σας να είναι ευχάριστη και δημιουργική. Εύχομαι οι παλαιότεροι και νεότεροι συμμετέχοντες να έχετε εποικοδομητικές προσεγγίσεις στην επίκαιρη θεματική του συνεδρίου όπως είναι τα θέματα της Διακυβέρνησης σε εποχές κρίσης, που δυστυχώς διαρκώς πληθαίνουν, και τις επιπτώσεις της στην κοινωνία και πέρα από αυτή.
Χαιρετίζω επίσης τους μετέχοντες στην σημερινή ημερίδα. Είναι ενθαρρυντικό ότι εξακολουθεί το ενδιαφέρον για τη διοργάνωση συζητήσεων και συναντήσεων με θέματα που αφορούν την κατεύθυνση της πορείας των Κυκλάδων στις οποίες ανήκει και η Σαντορίνη, και που μας αφορά άμεσα.
Η φυσιογνωμία και η υπόσταση του τόπου, όπως και κάθε τόπου, εξαρτώνται από το φυσικό του περιβάλλον, την ιστορία του και την δυναμική της κοινωνίας όπως εκφράζεται σε κάθε εκδήλωση της ζωής σε αυτόν. Το τοπίο στην Σαντορίνη, με το εξαιρετικό ανάγλυφο που διαρκώς υποχωρεί απέναντι στην εξάπλωση του μπετόν μας καλεί να ανοίξουμε τα μάτια μας και να σταματήσουμε να του αφαιρούμε την ιδιαίτερη φυσιογνωμία του, αυτήν που τον έφερε στην κορυφή των τουριστικών προορισμών με επακόλουθο την οικονομική του άνθιση.
Και τούτο που συμβαίνει είναι πλέον εις βάρος και της οικονομίας και της κοινωνικής ζωής κατοίκων και επισκεπτών, όπως ήδη αρχίζει να φαίνεται. Είναι κρίμα η κλίμακα των παραδοσιακών οικισμών με την εξαίρετη λαϊκή αρχιτεκτονική εναρμονισμένη με την κλίμακα του τόπου, να εξαφανίζονται από τα πολλά και αταίριαστα με αυτές οικοδομήματα, που επιβάλλονται στο μάτι. Το παλιό δεν στέκει συχνά ταιριαστά με το καινούργιο και ως εκ τούτου ξενίζει.
Από το 2010 επιμένω στην ανάγκη περιορισμού της οικιστικής ανάπτυξης προς όφελος του τόπου και όχι προς την ευκαιριακή κατανάλωσή του ως τουριστικό προϊόν, που όπως όλα τα προϊόντα εμπίπτει στους νόμους της αγοράς και της μόδας, που κάθε τόσο αλλάζουν.
Η Σαντορίνη που φιλοξένησε τέσσερις σημαντικούς πολιτισμούς, όπως μαρτυρούν τα μνημεία τους και τα εκθέματα των μουσείων της, με έργα μεγάλης και σημαντικής τέχνης, έχει τα προσόντα να προσελκύει επισκέπτες που θα τη σέβονται και θα μιλούν για αυτή. Ο πολιτισμός που αφορά παλιότερους καιρούς δεν αποτελεί μόνον γνωστικό εγκυκλοπαιδικό αντικείμενο. Συνδέει τον σημερινό άνθρωπο με την εμπειρία αυτών που τον παρήγαγαν. Και αυξάνονται στις μέρες μας, την εποχή των αδιεξόδων και ανικανοποίητων ερωτημάτων του καταναλωτικού πολιτισμού, αυτοί που αναζητούν νόημα ζωής κοιτώντας προς τα πίσω.
Η παράδοση επίσης, αυτό που μας παραδόθηκε, απηχεί όχι μόνον τον τρόπο αλλά και την αντίληψη για την ζωή των προγόνων μας όπως καθορίζονταν από γενιά σε γενιά. Την παράδοση μπορούμε να την ζήσουμε αν οι αλήθειες της είναι και αλήθειες της δικής μας ζωής. Μας διδάσκει την συλλογικότητα όπου ο συμμετέχων εκφράζει τον εαυτό του ως μέρος του συνόλου.
Η ατομικότητα που χαρακτηρίζει τον ελληνικό πολιτισμό συνέπιπτε με την επιδίωξη της αριστείας, την επιδίωξη της δυνατόν καλύτερης επίδοσης και όχι της αδικαιολόγητης ικανοποίησης του εγωκεντρισμού. Εάν η παράδοση γίνεται μίμηση ή αναπαράσταση, ξεκομμένη από την διαχρονική αλήθειά της τότε μιλάμε για φολκλόρ.
Το τοπίο και η ιστορία του νησιού, όπως και της Θηρασιάς, αποτελούν τα θεμέλια της ταυτότητας τους, που δυστυχώς στο αμήχανο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, με την επιλογή της ανάπτυξης στα τυφλά, χάνει σταδιακά τη δυναμική της και αποδυναμώνεται έτσι και η σημαντική ιδιότητα του τόπου και της κοινωνικής του ζωής: εκείνη της ιδιαιτερότητάς του που τον καθιστά μοναδικό.
Ας μην λησμονούμε και τη φιλοξενία, κύριο χαρακτηριστικό της ελληνικής κοινωνίας που έρχεται από βάθος χρόνου και προστίθεται στις ιδιότητες ενός τόπου, αλλά και αυτή στη βιομηχανοποίηση του τουρισμού υποχωρεί.
Με γνώμονα την αλήθεια ότι η φύση δεν αγαπά την ομοιομορφία, πιστεύω ότι μια ισχυρή ταυτότητα της Σαντορίνης που αναδεικνύει την φυσιογνωμία και την υπόσταση του τόπου, με την κατάλληλη διαχείριση των χαρακτηριστικών της, μπορεί να είναι ένας κοινωνικά εύρωστος τόπος καθ’ όλα, που θα συνεχίσει να προσελκύει επισκέπτες.
Η Σαντορίνη δεν έχει ανάγκη να πουλήσει τον εαυτό της, αλλά να τον αναδείξει κυρίως με τον σεβασμό των συγχρόνων κατοίκων της για τον τόπο. Ας μην ξεχνάμε, ότι η γεωμορφολογία, οι παραδοσιακοί οικισμοί, η αυθεντικότητα της καθημερινής ζωής και το Ακρωτήρι υπήρξαν οι κύριοι πόλοι έλξης επισκεπτών όταν η Σαντορίνη άρχισε να γίνεται γνωστή και να ανεβαίνει στην προτίμηση των επισκεπτών.
Εύχομαι η σημερινή συζήτηση να είναι εποικοδομητική και να μας προσφέρει προτάσεις για τα όσα μας απασχολούν στον τόπο μας. Καλωσορίζοντας τους συνέδρους που θα ασχοληθούν με την επίκαιρη θεματική της ημερίδας , εύχομαι την επιτυχία της.
Αν και είναι γνωστό και οφθαλμοφανές, θα ήταν παράλειψή μου να μην αναφερθώ στον υποδειγματικό αυτό χώρο που φιλοξενεί την σημερινή συζήτηση και το συνέδριο, όπου η παράδοση και η σύγχρονη ζωή συνυπάρχουν ταιριαστά, όπως θα έπρεπε να συμβαίνει σε όλο το νησί! Δεν μπορώ να μην αναφερθώ και στον αρχιτέκτονα και σημερινό ομιλητή Νίκο Δελένδα για την συμβολή του στην σημερινή εικόνα του χώρου.
Τέλος τις προσωπικές μου ευχαριστίες και του Δήμου Θήρας που εκπροσωπώ, στους οικοδεσπότες του χώρου Πέτρο και Βάνη Νομικού και ιδιαίτερα στη Βάνη που έμπρακτα πασχίζει για το καλύτερο της Σαντορίνης.
Καλή επιτυχία!”
