Η Σαντορίνη δε χρειάζεται να μεγαλώσει, χρειάζεται να οργανωθεί

Άρθρο του κ. Μανόλη Καραμολέγκου*

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό ανοίγει ξανά μια μεγάλη συζήτηση. Πόσα ξενοδοχεία μπορεί να έχει η Σαντορίνη; Πόσες κλίνες μπορεί να αντέξει; Πού θα χτίζονται καινούργιες μονάδες; Είναι σημαντικά ερωτήματα. Δεν είναι όμως, κατά τη γνώμη μου, τα σημαντικότερα.

Γιατί η Σαντορίνη έχει φτάσει πλέον σε ένα σημείο όπου το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσες κλίνες έχουμε. Το πρόβλημα είναι πόσοι άνθρωποι βρίσκονται κάθε μέρα πάνω στο νησί και τι πίεση δημιουργούν. Και αυτό είναι κάτι που πρέπει επιτέλους να αρχίσουμε να μετράμε.

Η φέρουσα ικανότητα δεν μετριέται μόνο με κρεβάτια. Όταν μιλάμε για φέρουσα ικανότητα, δεν μπορούμε να κοιτάμε μόνο τα ξενοδοχεία. Πρέπει να κοιτάμε το νερό, τα λύματα, τα σκουπίδια, την ενέργεια, τους δρόμους, τα αυτοκίνητα, τα λεωφορεία, το λιμάνι, το αεροδρόμιο, το νοσοκομείο, το ΕΚΑΒ, τις παραλίες, τους αρχαιολογικούς χώρους και φυσικά την καθημερινότητα των κατοίκων.

Γιατί όλες αυτές οι υποδομές δεν ενδιαφέρονται αν ο επισκέπτης κοιμάται σε ξενοδοχείο, σε βίλα ή σε ένα σπίτι βραχυχρόνιας μίσθωσης. Δεν ενδιαφέρονται αν ήρθε με αεροπλάνο ή με πλοίο. Δεν ενδιαφέρονται αν θα μείνει πέντε ημέρες ή πέντε ώρες. Η πίεση είναι πίεση.

Η κρουαζιέρα μάς έδειξε ότι μπορεί να γίνει διαχείριση. Στην κρουαζιέρα έγινε κάτι που θεωρώ σωστό. Μπήκε ημερήσιο όριο 8.000 επισκεπτών και εφαρμόζεται σύστημα προγραμματισμού των αφίξεων. Με απλά λόγια, αναγνωρίσαμε ότι η Σαντορίνη δεν μπορεί να δέχεται απεριόριστο αριθμό ανθρώπων ταυτόχρονα. Αυτό είναι μια αρχή. Αλλά δεν μπορεί να είναι η μόνη.

Γιατί υπάρχει και άλλη μεγάλη ημερήσια κίνηση που δημιουργεί πίεση στο νησί. Είναι οι επισκέπτες που έρχονται από την Κρήτη για αυθημερόν εκδρομή. Η αγορά υπολογίζει ότι σε ημέρες αιχμής μπορεί να φτάνουν περίπου τους 1.500 ανθρώπους την ημέρα. Έρχονται το πρωί και φεύγουν το απόγευμα. Στο διάστημα αυτό όμως χρησιμοποιούν τους ίδιους δρόμους, τα ίδια λεωφορεία, τις ίδιες παραλίες, τα ίδια αξιοθέατα και τις ίδιες υποδομές με τους ανθρώπους που μένουν στο νησί. Δεν λέω ότι δεν πρέπει να έρχονται. Λέω ότι πρέπει να υπάρχει διαχείριση. Αφού βάλαμε κανόνες στην κρουαζιέρα, πρέπει να εξετάσουμε αντίστοιχους κανόνες και για την ημερήσια τουριστική κίνηση από την Κρήτη. Δεν είναι λογικό να μετράμε τον έναν ημερήσιο επισκέπτη και να μη μετράμε τον άλλον.

Το μεγαλύτερο όμως θέμα είναι η βραχυχρόνια μίσθωση. Εδώ, κατά τη γνώμη μου, υπάρχει ένα πολύ σοβαρό παράδοξο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει παρουσιάσει η Ένωση Ξενοδόχων Σαντορίνης, το 2014 η βραχυχρόνια μίσθωση ουσιαστικά δεν είχε παρουσία σε επίπεδο κλινών. Το 2023 είχε φτάσει περίπου τις 22.000 κλίνες. Την ίδια χρονιά τα ξενοδοχεία είχαν περίπου 17.000 κλίνες.

Αυτό σημαίνει ότι μέσα σε λιγότερο από δέκα χρόνια δημιουργήθηκε μια τουριστική προσφορά μεγαλύτερη από την ξενοδοχειακή. Και εδώ πρέπει να αποφασίσουμε τι ακριβώς θέλουμε. Δεν μπορεί από τη μία να λέμε ότι η Σαντορίνη έχει κορεστεί και να περιορίζουμε την ξενοδοχειακή ανάπτυξη και από την άλλη να αφήνουμε μια παράλληλη τουριστική αγορά να μεγαλώνει συνεχώς.

Για μένα είναι ξεκάθαρο: Η βραχυχρόνια μίσθωση πρέπει να μπει σε πραγματικό περιορισμό στη Σαντορίνη. Όχι επειδή είμαστε εναντίον της. Αλλά επειδή το νησί έχει όρια. Και όταν υπάρχουν όρια, πρέπει να ισχύουν για όλους. Δεν μπορεί να λέμε ότι δεν χωράει άλλη μία ξενοδοχειακή κλίνη, αλλά χωράει μία ακόμη τουριστική κατοικία.

Και υπάρχει και ένα δεύτερο ζήτημα. Η κατοικία των εργαζομένων. Όλοι γνωρίζουμε πόσο δύσκολο είναι να βρεθεί σπίτι στη Σαντορίνη για έναν εργαζόμενο. Ένα νησί που χρειάζεται χιλιάδες εργαζόμενους το καλοκαίρι δεν μπορεί να μετατρέπει συνεχώς τις κατοικίες του σε τουριστικά καταλύματα. Κάποια σπίτια πρέπει να μείνουν σπίτια.

Η Σαντορίνη όμως δεν είναι μόνο ο τελικός προορισμός Υπάρχει και κάτι που δεν έχουμε αναλύσει αρκετά. Το αεροδρόμιο της Σαντορίνης είναι ένας σημαντικός κόμβος για τις Κυκλάδες. Σύμφωνα με τα επίσημα ετήσια στοιχεία της Fraport Greece για το 2024, τα δεδομένα κίνησης για τον Αερολιμένα Σαντορίνης (JTR) διαμορφώθηκαν ως εξής:

1. Συνολική Επιβατική Κίνηση (Αφίξεις + Αναχωρήσεις)
Το 2024 διακινήθηκαν συνολικά 2.877.122 επιβάτες (αύξηση 3,7% σε σύγκριση με το 2023):
Πτήσεις Εξωτερικού: 1.543.796 επιβάτες
Πτήσεις Εσωτερικού: 1.333.326 επιβάτες

2. Συνολικές Αφίξεις
Στα αεροπορικά στατιστικά, η συνολική επιβατική κίνηση επιμερίζεται ισόποσα μεταξύ αφίξεων και αναχωρήσεων (περίπου 50% – 50%).
Συνολικές Αφίξεις (άτομα που έφτασαν στο νησί αεροπορικώς): περίπου 1.438.500 άτομα.
Διεθνείς Αφίξεις: ~772.000 επιβάτες
Αφίξεις Εσωτερικού: ~666.500 επιβάτες
Αυτός ο αριθμός είναι τεράστιος για ένα νησί σαν τη Σαντορίνη. Και δεν πρέπει να θεωρούμε ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι μένουν στη Σαντορίνη. Ένα μέρος τους συνεχίζει προς άλλα νησιά. Φολέγανδρος, Μήλος, Πάρος, Νάξος, Ίος.

Η Σαντορίνη λειτουργεί πολλές φορές ως η πρώτη πύλη εισόδου για κάποιον που θέλει να κάνει island hopping στις Κυκλάδες. Και εδώ υπάρχει ένα στοιχείο που θα ήθελα πραγματικά να γνωρίζουμε. Πόσοι από τους ανθρώπους που φτάνουν στο αεροδρόμιο της Σαντορίνης μένουν τελικά στη Σαντορίνη; Και πόσοι συνεχίζουν την ίδια ή την επόμενη ημέρα σε άλλο νησί; Αυτό δεν το έχουμε σήμερα με την ακρίβεια που θα έπρεπε. Και χωρίς αυτή την πληροφορία είναι δύσκολο να υπολογίσουμε σωστά τη φέρουσα ικανότητα. Δεν είναι το ίδιο να έρχονται 2,7 εκατομμύρια άνθρωποι και να μένουν όλοι στη Σαντορίνη, με το να έρχονται 2,7 εκατομμύρια και ένα μέρος τους να κατευθύνεται στη συνέχεια προς άλλα νησιά. Χρειαζόμαστε λοιπόν δεδομένα. Όχι εκτιμήσεις.

Και μέσα σε αυτή τη συζήτηση ξεχνάμε πολλές φορές το σημαντικότερο πλεονέκτημα της Σαντορίνης. Τον πολιτισμό της. Η Σαντορίνη δεν είναι μόνο η καλντέρα και το ηλιοβασίλεμα. Έχουμε έναν πολιτιστικό πλούτο που πολλές φορές δεν αξιοποιούμε όσο θα μπορούσαμε. Το Ακρωτήρι είναι ένας από τους σημαντικότερους προϊστορικούς οικισμούς του Αιγαίου. Μια πόλη που κατοικούνταν ήδη από την 3η χιλιετία π.Χ. και είχε εμπορικές και πολιτιστικές σχέσεις με τη Μινωική Κρήτη, την Αίγυπτο και τη Συρία. Η έκρηξη του ηφαιστείου την κάλυψε και ουσιαστικά διατήρησε ένα μοναδικό κομμάτι του προϊστορικού Αιγαίου.

Σήμερα το Ακρωτήρι δέχεται περίπου 270.000 επισκέπτες τον χρόνο. Η Αρχαία Θήρα περίπου 50.000. Έχουμε το Αρχαιολογικό Μουσείο Θήρας, που ανακαινίστηκε και λειτουργεί ξανά, έχουμε τη μεσαιωνική ιστορία του νησιού, τις εκκλησίες, τους οικισμούς, το κρασί, τη γαστρονομία, την αγροτική παράδοση. Έχουμε δηλαδή όλα όσα χρειάζονται για να δημιουργήσουμε ένα πολύ μεγαλύτερο τουριστικό προϊόν.
Και όμως, πολλές φορές συνεχίζουμε να πουλάμε τη Σαντορίνη σαν να είναι μόνο μια φωτογραφία της καλντέρας. Εκεί πιστεύω ότι βρίσκεται το μέλλον.

Δεν χρειάζεται να φέρουμε περισσότερους ανθρώπους για να αυξήσουμε τα έσοδα. Χρειάζεται να αυξήσουμε την αξία που αφήνει κάθε επισκέπτης. Να μείνει περισσότερες ημέρες. Να επισκεφθεί το Ακρωτήρι. Να πάει στην Αρχαία Θήρα. Να επισκεφθεί ένα οινοποιείο. Να γνωρίσει τη γαστρονομία μας. Να περπατήσει στα μονοπάτια. Να γνωρίσει τα χωριά μας. Να αγοράσει τοπικά προϊόντα. Να ζήσει πραγματικά τη Σαντορίνη. Αυτό είναι καλύτερο και για την οικονομία μας και για το νησί.

Πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο που μετράμε την επιτυχία. Για χρόνια μετράμε τις αφίξεις. Πρέπει να αρχίσουμε να μετράμε και κάτι άλλο. Πόσες διανυκτερεύσεις. Πόση μέση δαπάνη. Πόσοι ημερήσιοι επισκέπτες. Πόσοι έρχονται με κρουαζιέρα. Πόσοι έρχονται από την Κρήτη. Πόσες ξενοδοχειακές κλίνες. Πόσες κλίνες βραχυχρόνιας μίσθωσης. Πόσοι άνθρωποι βρίσκονται ταυτόχρονα στο νησί. Πόσο νερό καταναλώνουμε. Πόσα λύματα παράγουμε. Πόσα σκουπίδια. Πόσα αυτοκίνητα. Πόσα λεωφορεία. Και τελικά: Πόση αξία αφήνει κάθε επισκέπτης στη Σαντορίνη; Αυτό θα έπρεπε να είναι ένας από τους βασικούς δείκτες μας.

Δεν χρειάζεται να κλείσουμε τη Σαντορίνη. Κάποιοι, όταν μιλάμε για περιορισμούς, φοβούνται ότι θέλουμε να σταματήσει ο τουρισμός. Δεν είναι αυτό. Η Σαντορίνη ζει από τον τουρισμό και πρέπει να συνεχίσει να ζει από αυτόν. Αλλά πρέπει να προστατεύσουμε αυτό που πουλάμε. Δεν μπορούμε να καταναλώνουμε συνεχώς το ίδιο το προϊόν μας. Αν γεμίσει τόσο πολύ το νησί, ώστε ο επισκέπτης να μην μπορεί να απολαύσει αυτό για το οποίο πλήρωσε, τότε στο τέλος θα χάσουμε και τον επισκέπτη. Και μαζί του θα χάσουμε την αξία του προορισμού.

Γι’ αυτό χρειάζεται ένα διαφορετικό μοντέλο. Περιορισμός της βραχυχρόνιας μίσθωσης. Διαχείριση της ημερήσιας κίνησης από την Κρήτη. Συνέχιση της σωστής διαχείρισης της κρουαζιέρας. Καλύτερη καταγραφή της κίνησης του αεροδρομίου και της συνέχειας των επισκεπτών προς τα άλλα νησιά. Προστασία του πολιτισμού. Επένδυση στις υποδομές. Και κυρίως, στροφή από την ποσότητα στην αξία. Από το Growth στο Value.

Δεν χρειάζεται να κυνηγάμε κάθε χρόνο περισσότερες αφίξεις. Χρειάζεται να έχουμε καλύτερους επισκέπτες. Περισσότερες διανυκτερεύσεις. Μεγαλύτερη δαπάνη. Περισσότερες εμπειρίες. Περισσότερο πολιτισμό. Περισσότερη γαστρονομία. Περισσότερο κρασί. Περισσότερη περίοδο. Λιγότερη πίεση στις ημέρες αιχμής. Αυτό δεν είναι περιορισμός της ανάπτυξης. Είναι πιο ώριμη ανάπτυξη. Η Σαντορίνη δεν χρειάζεται να γίνει μεγαλύτερη. Χρειάζεται να γίνει καλύτερη. Και, κυρίως, χρειάζεται να αποφασίσει η ίδια τι τουρισμό θέλει.

Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι: Πόσους τουρίστες μπορούμε ακόμη να φέρουμε; Το πραγματικό ερώτημα είναι: Πόση αξία μπορούμε να δημιουργήσουμε χωρίς να χάσουμε αυτό που κάνει τη Σαντορίνη μοναδική;

Αυτό είναι το στοίχημα των επόμενων χρόνων. Όχι περισσότερη πίεση. Περισσότερη αξία. Όχι περισσότερες κλίνες. Καλύτερο προϊόν. Όχι περισσότερες αφίξεις. Καλύτερη Σαντορίνη.

*Ο κ. Μανόλης Καραμολέγκος είναι ξενοδόχος στη Σαντορίνη και έχει διατελέσει επί σειρά ετών Πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων Σαντορίνης και Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου της Ελλάδος.

Σημείωση σύνταξης:
Το άρθρο πρωτοδημοσιεύθηκε στη σελιδα του Thira Radio στο Facebook.