Πέθανε σε ηλικία 99 ετών η σπουδαία ιστορικός-βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια μεγάλη μορφή της ιστορίας, του πολιτισμού και των τεχνών.
Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926. Ο πατέρας της, Νικόλαος Γλύκατζης, έμπορος, και η μητέρα της Καλλιρρόη, το γένος Ψαλτίδη, έφτασαν στην Αθήνα, στη συνοικία του Βύρωνα, με τα πρώτα τους παιδιά ως πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία μετά τη “Μεγάλη Καταστροφή”.
Σε ηλικία 6 ετών, εκφωνεί τους πρώτους της πολιτικούς λόγους στη γειτονιά της, διαβάζοντας μια εφημερίδα ανάποδα υπέρ του Βενιζέλου. Εντάσσεται στην Αντίσταση σε ηλικία 14 ετών, το 1942, στη συνοικία της στον Βύρωνα, όπου είναι υπεύθυνη για τη μεταφορά μηνυμάτων. Ολοκλήρωσε τις δευτεροβάθμιες σπουδές της στο 4ο Γυμνάσιο Αθηνών και στη συνέχεια σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας).
Αμέσως μετά τον πόλεμο, η τότε βασίλισσα Φρειδερίκη επιθυμεί να προσλάβει την καλύτερη φοιτήτρια της φιλολογίας. Παραβλέποντας τις πολιτικές απόψεις της Ελένης Αρβελέρ, την προσλαμβάνει ως γραμματέα του ιδρύματος που δημιούργησε για τα σπίτια των άπορων παιδιών. Παράλληλα, εργάζεται σκληρά για τη διεξαγωγή ερευνών για τη Μικρά Ασία και την Καππαδοκία. Θα δώσει στην οικογένειά της όλα όσα κέρδισε, και για τις έρευνές της στη Μικρά Ασία.
Το 1953 αποφασίζει να μεταβεί στο Παρίσι για να συνεχίσει τις σπουδές της στην Écoledes Hautes Études, όπου ανακηρύχθηκε Διδάκτωρ Ιστορίας (1960). Το 1956 γνωρίζει τον Ζακ Αρβελέρ, τον οποίο παντρεύεται το 1957.
Το 1964, την επομένη της κατάθεσης της διατριβής της “Βυζάντιο και Θάλασσα” στο γραφείο του επιβλέποντος καθηγητή της, γεννά την κόρη της Μαρί-Ελέν. Ανακηρύσσεται Διδάκτωρ Γραμμάτων (Docteurès Lettres) το 1966.
Ερευνήτρια στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS) της Γαλλίας (από το 1955) και διευθύντρια ερευνών από το 1964, εξελέγη καθηγήτρια βυζαντινής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967. Διετέλεσε διευθύντρια του τμήματος Ιστορίας και πρόεδρος της επιτροπής έρευνας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (1969-1970), προσκεκλημένη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ (1973-1974), αντιπρόεδρος (1970-1973) και στη συνέχεια η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I Panthéon-Sorbonne (1976-1981, επίτιμη πρόεδρος από το 1981).
Διορίστηκε η πρώτη γυναίκα πρύτανης της Ακαδημίας και καγκελάριος των Πανεπιστημίων του Παρισιού (1982-1989). Στη συνέχεια, διορίστηκε πρόεδρος του Κέντρου Ζορζ Πομπιντού (1989-1991), του οποίου ήταν αντιπρόεδρος από το 1976 έως το 1989.
Διετέλεσε, επίσης, πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης (Γαλλία), αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Danielle Mitterrand, εμπειρογνώμονας στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες στην UNESCO, πρόεδρος και στη συνέχεια επίτιμη πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης, επίτιμη πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Βυζαντινών Σπουδών (από το 1975), γενική γραμματέας της Διεθνούς Επιτροπής Ιστορικών Επιστημών (1980-1990), πρόεδρος και στη συνέχεια επίτιμη πρόεδρος της Παγκόσμιας Κίνησης Επιστημονικής Ευθύνης (MURS), πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου (Ελλάδα) (1999-2012), πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών (1993-2022) και του Διεθνούς Ιδρύματος Dmitri Shostakovich.
Ήταν αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Βρετανικής Ακαδημίας, της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου, της Ακαδημίας Επιστημών του Βερολίνου και της Βουλγαρίας. Ήταν και επίτιμη διδάκτωρ πλήθους πανεπιστημίων (Λονδίνο, Χάρβαρντ, Βελιγράδι, Νέα Υόρκη, Νιου Μπράνσγουικ, Λίμα, Χάιφα, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αμερικανικό Πανεπιστήμιο Παρισιού, Φριμπούργκ, Θεσσαλονίκη και Κρήτη).
Κ. Τασούλας: Φώτισε με το έργο της την διαχρονική όψη της ελληνικότητας και ταυτόχρονα ξεχώρισε για τον γνήσια ελληνικό χαρακτήρα της
Σε δήλωσή του για την απώλεια της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας αναφέρει:
“Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η ανεπανάληπτη ακαδημαϊκός, η μεγάλη διεθνής Ελληνίδα δεν είναι πια μαζί μας. Βαθιά θλίψη και συγκίνηση απλώνεται στην Ελλάδα, στη Γαλλία και στην Ευρώπη, στην οικογένεια και στους οικείους της, στους αναρίθμητους φοιτητές της, σε όλους όσοι γνώρισαν, σεβάστηκαν και αγάπησαν την ίδια και το έργο της. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ φώτισε με το έργο της την διαχρονική όψη της ελληνικότητας και ταυτόχρονα ξεχώρισε για τον γνήσια ελληνικό χαρακτήρα της. Αγέρωχη και υπερήφανη διάβηκε με βήμα σταθερό μέσα από τις ανατροπές και τις υπερβάσεις ενός ολόκληρου αιώνα. Μέχρι το τέλος παρέμεινε ανήσυχη και δημιουργική. Με το νεανικό πείσμα της επιβεβαίωσε ότι η πνευματική εγρήγορση δεν γνωρίζει ηλικία.
Από τα αγωνιστικά χρόνια στην Αθήνα της Κατοχής ως τα ακαδημαϊκά ύψη της μεταπολεμικής Ευρώπης ο λόγος της υπήρξε πάντοτε αιχμηρός, ελεύθερος και εύστοχος. Με ακαταπόνητη προσήλωση στη μελέτη και την έρευνα υπηρέτησε με αδιάπτωτο πάθος την ιστορική επιστήμη και ιδίως τη βυζαντινολογία, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διεθνή κατανόηση του Βυζαντίου ως θεμελιώδους πυλώνα του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Φώτισε με συνέπεια την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού και τη θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο χάρτη.
Ως η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας και η πρώτη γυναίκα πρύτανης στα 700 χρόνια ιστορίας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, απέδειξε έμπρακτα ότι η γνώση, η εργατικότητα και η γνησιότητα της προσφοράς μπορούν να υπερβούν κάθε στερεότυπο και κάθε περιορισμό, ανοίγοντας δρόμους για τις επόμενες γενιές. Υπήρξε υπόδειγμα για τις γυναίκες επιστήμονες, για κάθε νέα και νέο που ονειρεύεται να κατακτήσει κορυφές, αλλά και για κάθε πολίτη που πιστεύει ότι η παιδεία, η πνευματική ποιότητα και η ελευθερία της σκέψης αποτελούν ζηλευτά γνωρίσματα των ολοκληρωμένων και υπεύθυνων ατόμων και συνάμα θεμέλια μιας δημοκρατικής και ώριμης κοινωνίας.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αφήνει πίσω της μια ανεκτίμητη πνευματική παρακαταθήκη και ένα ζωντανό παράδειγμα προσφοράς. Εκφράζω τα ειλικρινή και βαθιά μου συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους της. Η μνήμη και το έργο της θα παραμείνουν φωτεινός οδηγός για την κοινωνία μας”.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
