Σε δημόσια διαβούλευση ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που καταργεί τον δεύτερο γύρο των εκλογών

Αλλαγές στο σύστημα εκλογής των δημοτικών και περιφερειακών αρχών με κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών, εισαγωγή της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, ξεκαθάρισμα των αρμοδιοτήτων και επίλυση ζητημάτων οικονομικής διαχείρισης, εποπτείας και οικονομικής διαχείρισης των ΟΤΑ περιλαμβάνονται στον Κώδικα της Αυτοδιοίκησης που αναρτήθηκε από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο, σε δημόσια διαβούλευση μέχρι τις 4/6/26.

Πρόκειται για ένα νομοθέτημα 761 άρθρων, το οποίο επιπλέον ενσωματώνει και εκσυγχρονίζει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν κάθε πτυχή της λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών της χώρας.

Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελείται από έξι βιβλία:

• Το πρώτο βιβλίο περιέχει οργανωτικές διατάξεις για τη συγκρότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, την κατηγοριοποίηση των δήμων, τον τρόπο εκλογής δημοτικών και περιφερειακών αρχών και το πλαίσιο ελέγχου των προεκλογικών δαπανών.
• Στο δεύτερο βιβλίο περιγράφεται αναλυτικά το σύστημα διακυβέρνησης των δήμων, η ταξινόμηση των νομικών προσώπων της αυτοδιοίκησης και η καταστατική θέση των αιρετών.
• Οι αρμοδιότητες, η καταγραφή τους και ο τρόπος άσκησης αυτών περιέχεται στο τρίτο βιβλίο, δίνοντας έμφαση στην αποτελεσματική άσκηση των αρμοδιοτήτων από όλους τους δήμους και τις περιφέρειες της χώρας, ανεξαρτήτως του μεγέθους τους ή των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών τους.
• Στο τέταρτο βιβλίο συντελείται μια μεγάλη αλλαγή σε όλο το πλαίσιο της οικονομικής διαχείρισης των δήμων και των περιφερειών, με στόχο τη διευκόλυνση της οικονομικής τους λειτουργίας.
• Η συνταγματική επιταγή για τον έλεγχο αποκλειστικά της νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ ρυθμίζεται στο πέμπτο βιβλίο, εισάγοντας ένα αντικειμενικό σύστημα ελέγχου εποπτείας.
• Τέλος, το έκτο βιβλίο επικεντρώνεται σε γενικές διατάξεις που αφορούν στη λειτουργία της αυτοδιοίκησης, με σημαντικότερη την ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο του πρόσθετου πρωτοκόλλου του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

“Μετά από 1,5 χρόνο συστηματικής δουλειάς και συνεργασίας στελεχών του υπουργείου Εσωτερικών, της αυτοδιοίκησης α’ και β’ βαθμού, αιρετών εκπροσώπων και λειτουργών της δημόσιας διοίκησης, έχουμε τη μεγάλη χαρά να παρουσιάζουμε, επίσημα πλέον, τον -για πρώτη φορά- ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ευελπιστώ ότι θα αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο και πυξίδα για να γυρίσουμε όλοι μαζί μια νέα σελίδα στην ιστορία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης”, δήλωσε ο υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος.

Μεταξύ άλλων, το σχέδιο νόμου προβλέπει αλλαγή του τρόπου εκλογής των αυτοδιοικητικών αρχών, με κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών. Από τις προσεχείς εκλογές του 2028, οι ψηφοφόροι θα έχουν τη δυνατότητα επιλογής και δεύτερου συνδυασμού. Σε κάθε ψηφοδέλτιο κάτω από το έμβλημα του συνδυασμού, το όνομα του υποψήφιου δημάρχου/περιφερειάρχη και τα ονόματα των υποψηφίων δημοτικών/περιφερειακών συμβούλων, θα υπάρχει η ένδειξη “Εναλλακτική Ψήφος” και από κάτω τα ονόματα των υπόλοιπων συνδυασμών και σε παρένθεση το ονοματεπώνυμο του υποψήφιου δημάρχου/περιφερειάρχη.

Σε περίπτωση που κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το 50% + 1 ψήφο επί των έγκυρων ψήφων της πρώτης επιλογής, οι δύο πρώτοι σε ψήφους συνδυασμοί προκρίνονται στη δεύτερη φάση καταμέτρησης. Οι δεύτερες ψήφοι (δεύτερη επιλογή) των ψηφοδελτίων των συνδυασμών που μένουν εκτός της δεύτερης φάσης προστίθενται στις ψήφους των δύο πρώτων συνδυασμών. Επιτυχών συνδυασμός θα ανακηρύσσεται όποιος έχει συγκεντρώσει α) κατά την πρώτη φάση, το 50% + 1 ψήφο επί των εγκύρων της πρώτης επιλογής ή β) κατά τη δεύτερη φάση, τις περισσότερες ψήφους μεταξύ των δύο πρώτων συνδυασμών, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι δεύτερες ψήφοι των ψηφοδελτίων των συνδυασμών που αποκλείστηκαν από τη δεύτερη φάση.

Δήμαρχος/περιφερειάρχης εκλέγεται ο επικεφαλής του συνδυασμού που πλειοψήφησε με ποσοστό μεγαλύτερο του 42%. Αν κανένας συνδυασμός δεν υπερβεί αυτό το όριο, τότε το αρμόδιο δικαστήριο προβαίνει στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης: στις ψήφους των δύο πρώτων συνδυασμών αθροίζονται, ανά συνδυασμό, οι εναλλακτικές ψήφοι που τους αντιστοιχούν, από τα ψηφοδέλτια των λοιπών συνδυασμών, οι οποίοι δεν μετέχουν στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης.

Επιτυχών συνδυασμός ανακηρύσσεται ο συνδυασμός, που έλαβε στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης την απόλυτη ή σχετική πλειοψηφία.

Η θητεία της κάθε δημοτικής/περιφερειακής αρχής είναι πενταετής και οι εκλογές θα διεξάγονται κάθε φορά την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.

Επιπλέον, με τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης εισάγεται η δυνατότητα προαιρετικής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, ενώ θεσμοθετείται η διεξαγωγή συμβουλευτικού δημοτικού δημοψηφίσματος με ηλεκτρονική ψηφοφορία και θεσμικές εγγυήσεις για τη διαδικασία διεξαγωγής του. Περιέχονται επίσης διατάξεις που αναβαθμίζουν τα συμβούλια νέων με σαφείς κανόνες για την εκλογή τους και ηλεκτρονική διαδικασία ψηφοφορίας.

Στο σχέδιο νόμου γίνεται καταγραφή και συστηματοποίηση των αρμοδιοτήτων των δήμων και των περιφερειών στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, με στόχο τη σαφή κατανομή τους μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων διοίκησης. Με τον τρόπο αυτό, αποφεύγονται επικαλύψεις και κενά, ενώ ενισχύεται η συνεργασία μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης (κεντρικό κράτος, δήμοι, περιφέρειες).

Με τα νέα δεδομένα, όλες οι βασικές διατάξεις συγκεντρώνονται σε έναν Κώδικα, ώστε να μην απαιτείται να ψάξει ή να γνωρίζει κάποιος ένα δαιδαλώδες παράπλευρο δίκαιο. Καταργούνται ή ενσωματώνονται παλαιότερες διάσπαρτες ρυθμίσεις και εξασφαλίζεται ενιαία ερμηνεία και εφαρμογή, ώστε να αντιμετωπίζονται χρόνια προβλήματα και δυσλειτουργίες που αντιμετωπίζουν οι ΟΤΑ μέσα σε ένα περιβάλλον έντονης πολυνομίας.

Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι αναρτημένος για σχόλια και παρατηρήσεις στον διαδικτυακό τόπο της Ανοιχτής Διακυβέρνησης εδώ έως τις 4 Ιουνίου 2026. Προς ψήφιση αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή εντός του Ιουνίου.