Από τον Κώστα Παπαζάχο, Καθηγητή Γεωφυσικής ΑΠΘ και Πρόεδρο του ΙΜΠΗΣ
Ο σεισμός που ενόχλησε τη Σαντορίνη στις 09:09 σήμερα (11/1/26) το πρωί είχε επίκεντρο κοντά στις ανατολικές ακτές της Σαντορίνης, περίπου 2 χιλιόμετρα από τον Μονόλιθο. Τα στοιχεία του τα γνωρίζουμε με ακρίβεια, χάρη στους περίπου 20 σεισμολογικούς σταθμούς που πλέον λειτουργούν στη Σαντορίνη και τα γύρω νησιά (Άνυδρος, Χριστιανά, Ανάφη, Αμοργός, Ίος, κλπ.).
Αν και η περιοχή του επικέντρου δεν έχει ιδιαίτερη σεισμικότητα, δεν είναι σπάνιες οι μικροακουλουθίες σε αυτή την περιοχή. Έχοντας τη δυνατότητα ως ΙΜΠΗΣ να παρακολουθούμε συστηματικά τη σεισμικότητα της ευρύτερης Σαντορίνης εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες, έχουμε παρατηρήσει ανάλογα φαινόμενα και στο παρελθόν.
Ένα τυπικό παράδειγμα παρουσιάζεται στο παρακάτω σχήμα, το οποίο δείχνει την έντονη μικροσεισμικότητα μεταξύ 13 Μαρτίου και 5 Απριλίου 2013, η οποία εμφανίστηκε ανατολικά από τον Έξω Γιαλό και βόρεια από τον Μονόλιθο. Κατά συνέπεια, είναι φυσιολογικές ανάλογες μικροσεισμικές εξάρσεις στη συγκεκριμένη περιοχή, καθώς και σε άλλα μικρά και μεγαλύτερα ρήγματα κοντά στη Σαντορίνη.
Είναι εύλογο να ρωτήσει κάποιος γιατί ένας τόσο μικρός σεισμός έγινε τόσο έντονα αισθητός στη Σαντορίνη, σαν ένα βίαιο “τράνταγμα”, ιδίως στην ευρύτερη περιοχή του Προφήτη Ηλία (Πύργος, Έξω Γωνιά, Καμάρι, Περίσσα, Μεγαλοχώρι, Μεσαριά, κλπ.), αλλά και λίγο πιο βόρεια (Μονόλιθος, Καρτεράδος, Φηρά, κλπ.), σε σημείο που πολλοί κάτοικοι αισθάνθηκαν το σεισμό σαν πιο μεγάλο από το μέγεθος που ανακοινώθηκε (Μ=3.5).
Οι βασικές αιτίες είναι δύο:
Α) Οι μικροί σεισμοί έχουν σχεδόν αποκλειστικά υψίσυχνη ενέργεια, δηλαδή οι σεισμικές κινήσεις είναι γρήγορες (υψηλής συχνότητας) ταλαντώσεις. Οι άνθρωποι δεν αισθάνονται τις σεισμικές κινήσεις με τον ίδιο τρόπο. Έτσι, αργές (χαμηλής συχνότητας) ταλαντώσεις, γίνονται λιγότερο αισθητές από τους ανθρώπους. Αντίθετα, οι γρήγορες (υψίσυχνες) ταλαντώσεις γίνονται ιδιαίτερα αισθητές, δηλαδή είναι πολύ πιο ενοχλητικές για τους ανθρώπους. Για αυτό το λόγο όταν είμαστε σε ένα καράβι, ενοχλούμαστε λίγο όταν το καράβι γέρνει δεξιά και αριστερά, πολύ αλλά αργά. Αντίθετα, τρομάζουμε περισσότερο όταν ένα κύμα χτυπάει και “τραντάζει” το καράβι, γιατί το χτύπημα προκαλεί μία πολύ μικρότερη, αλλά και πολύ πιο υψίσυχνη ταλάντωση.
Β) Τα αποτελέσματα από το πείραμα PROTEUS έχουν δείξει ότι η περιοχή ανατολικά από την κεντρική-νότια Σαντορίνη έχει τα ίδια πετρώματα με αυτά του Προφήτη Ηλία, δηλαδή βραχώδεις σχηματισμούς από ασβεστόλιθους και γνεύσιους. Οι βραχώδεις σχηματισμοί έχουν την ιδιότητα να μην απορροφούν τα υψίσυχνα κύματα, λειτουργώντας σαν ένας διάδρομος, ένα “σωλήνας”, που κουβαλάει την υψίσυχνη ενέργεια προς τη Σαντορίνη, και κάνοντας πιο έντονο το φαινόμενο. Έτσι οι οικισμοί πάνω ή σχετικά κοντά στους βραχώδεις σχηματισμούς της Σαντορίνης (Προφήτης Ηλίας-Αθηνιός-Γαβρίλος-Μονόλιθος) δέχονται πιο σημαντικά ποσά σεισμικής ενέργειας με υψηλές συχνότητες από σεισμούς σε αυτή την περιοχή, κάνοντας τους σεισμούς πιο αισθητούς από τους κατοίκους της, όπως και στο σημερινό σεισμό.
Κατά συνέπεια, η σημερινή έντονη αισθητότητα του σεισμού είναι σε συμφωνία με τα επιστημονικά δεδομένα, τόσο τα γενικά, όσο και την επιστημονική γνώση που έχει παραχθεί μέχρι σήμερα για τη Σαντορίνη.
Κλείνοντας, παραπέμπω τους κατοίκους της Σαντορίνης σε παλιότερα άρθρα που έχω γράψει στο Atlantea για ανάλογα φαινόμενα μικροσεισμικής δραστηριότητας στην ευρύτερη περιοχή της Σαντορίνης (σ.σ. δείτε εδώ και εδώ).
