Γράφει ο Δρ. Ιωάννης Π. Αργυρός*
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών ή σύνδρομο Stein Levental είναι μια νοσηρή κατάσταση -όχι αρρώστια- που ταλαιπωρεί γυναίκες κυρίως νεαρής ηλικίας (18-40 ετών) και σε ποσοστό 2-20%. Χαρακτηρίζεται από διαταραχές περιόδου, καθυστερήσεις μέχρι και έλλειψη εμμηνορρυσίας, ακμή, υπερβολική τριχοφυΐα στο σώμα και το πρόσωπο και δυσκολία ή αδυναμία εγκυμοσύνης, εάν το επιθυμεί.
Οφείλεται σε έναν συνδυασμό γενετικών, περιβαλλοντικών αλλά και οικογενειακών-κληρονομικών παραγόντων. Εάν μία γυναίκα στην οικογένεια έχει παρουσιάσει πολυκυστικές ωοθήκες, πρέπει να αναμένεται ότι και άλλα γυναικεία μέλη της θα εμφανίσουν. Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι πιο συχνό σε γυναίκες με παχυσαρκία, στην έλλειψη σωματικής άσκησης και στις γυναίκες με αυξημένη προλακτίνη αίματος.
Τι συμβαίνει σε αυτές τις γυναίκες;
Όπως είναι γνωστό, οι ωοθήκες κάθε γυναίκας είναι σπουδαία όργανα κυρίως για την διαιώνιση του είδους με την παραγωγή των ωαρίων και την παραγωγή των γυναικείων ορμονών. Στο πολυκυστικό σύνδρομο τα ωοθυλάκια, οι μικρές δηλαδή κύστεις που εμπεριέχουν τα ωάρια, δεν φτάνουν μέχρι την πλήρη ωρίμανσή τους, την ωοθυλακιορρηξία και παραμένουν ως μικρές κύστεις. Αν αυτό το φαινόμενο επαναλαμβάνεται κάθε μήνα, οι ωοθήκες γεμίζουν με πολλές μικρές κύστεις (πολυκυκυστικές ωοθήκες). Έτσι εξηγείται το πρόβλημα της υπογονιμότητας και της αδυναμίας της γυναίκας να μείνει έγκυος.
Εφόσον έχει διαταραχθεί η πρώτη λειτουργία των ωοθηκών, δηλαδή η παραγωγή των ωαρίων, είναι λογικό να διαταραχθεί και η δεύτερη, δηλαδή η παραγωγή των γυναικείων ορμονών οιστρογόνων και προγεστερόνης. Φυσιολογικά στις ωοθήκες υπάρχουν αρχέγονα κύτταρα που παράγουν σε ασήμαντες ποσότητες ανδρογόνα. Αυτά τα κύτταρα στις πολυκυστικές ωοθήκες φαίνεται ότι “ξυπνούν”, πολλαπλασιάζονται και υπερπαράγουν ανδρικές ορμόνες, κυρίως τεστοστερόνη. Αυτή είναι και η αιτία που εμφανίζονται στην περίπτωση των πολυκυστικών ωοθηκών ανδρικά χαρακτηριστικά, όπως είναι το σκληρό δέρμα, η αραίωση του τριχωτού της κεφαλής, η ακμή και η τριχοφυΐα.
Πώς θα καταλάβει μια γυναίκα ότι έχει πολυκυστικές ωοθήκες;
Είναι πολύ απλό: από τα συμπτώματα και την εμφάνισή της. Πρωτίστως θα έχει ανωμαλίες με την περίοδό της, κυρίως καθυστερήσεις. Θα εμφανίζει σε μικρό ή μεγάλο βαθμό σκληρό δέρμα, ακμή και τριχοφυΐα, δηλαδή ανδροπρεπή χαρακτηριστικά. Παράλληλα μπορεί να έχει παχυσαρκία ή ο οργανισμός της να μην ανταποκρίνεται σε προσπάθειες αδυνατίσματος.
Τι πρέπει να κάνει η γυναίκα όταν εμφανίζει σημάδια του συνδρόμου;
Μα ασφαλώς να επισκεφθεί τον γυναικολόγο της. Ο γιατρός θα την εξετάσει, θα κάνει υπερηχογράφημα, κατά προτίμηση διακολπικό, προκειμένου να αποκαλυφθούν οι κύστεις και ορμονικό έλεγχο για τον έλεγχο της ορμονικής κατάστασης της γυναίκας. Πρέπει, τέλος, να ελεγχθεί μήπως υποκρύπτεται λανθάνων σακχαροδιαβήτης.
Υπάρχει θεραπεία στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών;
Το σύνδρομο PCOS δεν έχει θεραπεία. Θεραπευτική προσπάθεια γίνεται με την αλλαγή του τρόπου ζωής της γυναίκας, όπως η απώλεια βάρους, η σωματική άσκηση και η αποφυγή της καθιστικής ζωής. Επιπλέον, χορηγούνται φάρμακα στη γυναίκα που στοχεύουν στη μείωση της λειτουργίας των ωοθηκών (αντισυλληπτικά και άλλα ορμονικά ή μη σκευάσματα), αντιανδρογόνα για την αντιμετώπιση της ακμής και της τριχοφυΐας. Οι προσπάθειες με τοπικές θεραπείες αντιμετώπισης της ακμής και της αποτρίχωσης, με laser ή άλλες μεθόδους, συμβάλλουν σημαντικά κυρίως στο αισθητικό κομμάτι της θεραπείας, ώστε να τονωθεί η υπομονή και το ψυχικό σθένος της γυναίκας και η γυναίκα να ανταποκριθεί στη θεραπευτική αγωγή.
Πριν από αρκετά χρόνια υπήρχε και μέθοδος χειρουργικής αντιμετώπισης των πολυκυστικών ωοθηκών με αφαίρεση ενός τμήματός τους (σφηνοειδής εκτομή). Αυτό το χειρουργείο πλέον έχει καταργηθεί γιατί αφενός δεν προσφέρει κάτι, αφετέρου θεωρείται ακρωτηριασμός των ίδιων των ωοθηκών.
Οριστική θεραπεία του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών επιτυγχάνεται μετά από μία εγκυμοσύνη. Η προσωρινή για κάποιο αρκετό χρονικό διάστημα αναστολή της λειτουργίας των ωοθηκών λόγω της περιόδου της εγκυμοσύνης και του θηλασμού είναι η εξήγηση. Συνήθως μετά τον τοκετό και τη λοχεία οι ωοθήκες “ξυπνούν” και ξαναρχίζουν τη φυσιολογική δραστηριότητά τους ωσάν να πρόκειται για νέα εφηβεία.
Ιωάννης Π. Αργυρός
Μαιευτήρ – Χειρουργός – Γυναικολόγος
Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών
Τηλ. 6974441375 | email: argyros.i@gmail.com
