Με μεγάλη επιτυχία και σημαντική προσέλευση κόσμου πραγματοποιήθηκαν το βράδυ της Παρασκευής 21/8, στο Κέντρο Φωτογραφίας Καστελάνα, στην είσοδο του Καστελιού του Πύργου, τα εγκαίνια της έκθεσης “Τοπικότητα – Μοντέρνο Κίνημα – Ανοικοδόμηση: 70 χρόνια από τον σεισμό της Σαντορίνης”.
Με αφορμή τη συμπλήρωση 70 χρόνων από τον καταστροφικό σεισμό του 1956, η έκθεση παρουσιάζει την ανοικοδόμηση του νησιού ως ένα σημαντικό εγχείρημα αρχιτεκτονικού και πολεοδομικού σχεδιασμού. Μέσα από περίπου 80 φωτογραφίες του φωτογράφου Σπύρου Μελετζή και του αρχιτέκτονα Βασίλη Μπογάκου, μέλους της μελετητικής ομάδας της ανοικοδόμησης, καθώς και αρχιτεκτονικά σχέδια και σκίτσα των αρχιτεκτόνων της ομάδας, η έκθεση παρακολουθεί την πορεία από την καταστροφή στον σχεδιασμό και από τον σχεδιασμό στην υλοποίηση των νέων οικισμών.
Την έκθεση συμπληρώνουν βίντεο και ηχητικά ντοκουμέντα με προσωπικές μαρτυρίες, συνδέοντας το αρχειακό υλικό με τη μνήμη των ανθρώπων που έζησαν την καταστροφή και την ανοικοδόμηση.
Στο πλαίσιο των ομιλιών και παρεμβάσεων που πραγματοποιήθηκαν μετά τα εγκαίνια, οι επιμελήτριες της έκθεσης Τόνια Νούσια και Βούλα Διδώνη ξεκίνησαν τη συζήτηση, αναλύοντας τα χαρακτηριστικά του δύσκολο και πολύπλευρου έργου της ανοικοδόμησης της Σαντορίνης που βασίζεται σε δύο αξίες, την τοπικότητα και το μοντέρνο κίνημα. Όπως τόνισαν, οι αρχιτέκτονες της ομάδας ανοικοδόμησης, επηρεασμένοι από τις αρχές του μοντέρνου κινήματος της εποχής, επιχείρησαν να πειραματιστούν με νέες αντιλήψεις σχεδιασμού και κατοίκησης. Το αποτέλεσμα υπήρξε πρωτοποριακό, διότι για πρώτη φορά στην Ελλάδα ένα πρόγραμμα στέγασης σεισμοπλήκτων αντιμετωπίστηκε ως μία ολοκληρωμένη παρέμβαση που περιλάμβανε δημόσιες υποδομές, σχολεία, εκκλησίες και κοινόχρηστους χώρους, επιχειρώντας έναν διάλογο ανάμεσα στη μοντέρνα αρχιτεκτονική σκέψη και την ανώνυμη τοπική αρχιτεκτονική παράδοση. Παρουσιάστηκαν οι φάσεις του έργου για τα δημόσια κτήρια και για τις κατοικίες και τους οικισμούς, όπως επίσης τα δομικά στοιχεία και τα υλικά της κατασκευής.
Ξεκινώντας την ομιλία του, ο αρχιτέκτων καθηγητής Γιώργος Χαϊδόπουλος έθιξε συνοπτικά το ζήτημα της οργανωμένης δόμησης στην Ελλάδα και την Ευρώπη και το συνέδεσε με την περίοδο της κρατικής μετασεισμικής ανοικοδόμησης στη Σαντορίνη. Ανέδειξε τις ποιότητες του αρχιτεκτονικού έργου που υλοποιήθηκε, τονίζοντας τον πρωτοποριακό -για τις τοπικές συνθήκες- χαρακτήρα των παρεμβάσεων, που πέτυχαν να συσχετίσουν αρμονικά τον αναγκαίο εκσυγχρονισμό με τη μοναδική παραδοσιακή αρχιτεκτονική του τόπου. Καταλήγοντας, αναφέρθηκε στην αναγκαιότητα προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος και στην συνολική αναβάθμιση των αστικών σχηματισμών μέσα από μια ενεργή αρχιτεκτονική.
Ο Δημήτρης Τσίτουρας μίλησε για τη σχέση του με τον Σπύρο Μελετζή που τον οδήγησε στην έκδοση του τόμου “Σπύρος Μελετζής -Σαντορινη”, στον οποίο βασίστηκε μέρος της έκθεσης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι παρεμβάσεις της Ειρήνης Κωχ, του Βαγγέλη Σιγάλα, του Χριστόφορου Ζώρζου, του Βαγγέλη Φύτρου και της Αναστασίας Μενδρινού που αναφέρθηκαν σε προσωπικές εμπειρίες από την περίοδο της ανοικοδόμησης, αλλά και σε θέματα που αφορούν στη σημερινή φάση ανάπτυξης της Σαντορίνης.
Σύντομες παρεμβάσεις έγιναν επίσης από τον βουλευτή Κυκλάδων Μάρκο Καφούρο και τον Δήμαρχο Θήρας Νίκο Ζώρζο.
Η έκθεση πραγματοποιείται με τη συνεργασία και τη χορηγία του Δήμου Θήρας μέσω της Επιτροπής Πολιτισμού, καθώς και με την υποστήριξη της Εστίας Πύργου.
Για τις ανάγκες της έκθεσης, παραχωρήθηκαν από το Αρχείο Θηραϊκών Μελετών-Συλλογή Δημήτρη Τσίτουρα φωτογραφίες του Σπύρου Μελετζή, όπως έχουν δημοσιευθεί στον τόμο Σπύρος Μελετζής-Σαντορίνη (2021). Οι υπόλοιπες φωτογραφίες του Σπύρου Μελετζή προέρχονται από τα Φωτογραφικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη, όπου φυλάσσεται το σύνολο του αρχείου του φωτογράφου. Επίσης, ο αρχιτέκτονας Βασίλης Μπογάκος, μέλος της ομάδας για την μετασεισμική ανοικοδόμηση του νησιού, παραχώρησε φωτογραφικό υλικό και αρχιτεκτονικά σχέδια από το προσωπικό του αρχείο.
Εβδομήντα χρόνια μετά, η έκθεση αποτελεί μια αφορμή να ξαναδούμε τη Σαντορίνη μέσα από την ιστορία της ανοικοδόμησής της και να αναγνωρίσουμε την αρχιτεκτονική και πολεοδομική κληρονομιά μιας περιόδου, κατά την οποία, μέσα από την καταστροφή, διαμορφώθηκε ένα νέο κεφάλαιο για το νησί.
Η έκθεση θα είναι επισκέψιμη έως τις 10 Οκτωβρίου, καθημερινά εκτός Τετάρτης, 10:00–15:30 και 17:30–20:00, στο Κέντρο Φωτογραφίας Καστελάνα, στον Πύργο.
Το Atlantea είναι χορηγός επικοινωνίας της έκθεσης.
